Το Πάσχα στην ελληνική ποίηση

Επιμέλεια: Αρ. Ελληνούδη

«Λαμπρή», αιώνες κι αιώνες πριν, ονόμασε ο λαός μας το Πάσχα.

Πανάρχαιη η λέξη, μετέφερε το πανάρχαιο αισιόδοξο μήνυμα του αέναου κινούμενου κύκλου της ανθρώπινης ζωής και της φύσης, της νίκης της ζωής επί του θανάτου, του ερχομού του «Ανώτατου Αγαθού», δηλαδή της γεμάτης λαμπρό φως άνοιξης.

Πανάρχαιη και η καταγωγή των χριστιανικών μύθων και περί των παθών του θεανθρώπου και της εκ νεκρών «ανάστασής» του, «έθρεψε» και την ποιητική μούσα του λαού μας, δημώδη και έντεχνη. Μέσω της ελληνικής ποίησης – με χαρακτηριστικά αποσπάσματα δημοτικών ποιημάτων, καθώς και ποιημάτων σημαντικών παλαιότερων και νεότερων ποιητών – θελήσαμε να γιορτάσουμε φέτος τη γιορτή της άνοιξης.

Η ποιητική περιήγησή μας στο «θείον» πάθος και την «Ανάσταση» αρχίζει με έξι στίχους από τον αριστουργηματικό «Επιτάφιο Θρήνο», ανωνύμου ποιητή.

«Ω γλυκύ μου έαρ,/ γλυκότατόν μου τέκνον,/

πού έδυσου το κάλλος;

Η δάμαλις τον μόσχον,/ εν ξύλω κρεμασθέντα,/

ηλάλαζεν ορώσα.

Ω φως των οφθαλμών μου,/ γλυκύτατόν μου

τέκνον,/ πώς τάφω νυν καλύπτη;».

Δημοτικά μοιρολόγια

«Τάξε του Χάρου καμπουχά, της Χάρισσας βελούδο,

και του μικρού Χαρόπουλου μεταξωτό μαντίλι.

Μπέρτι και σου τις χάριζαν τις τρεις γιορτές του χρόνου,

μόν’ του Χριστού για το Χριστό και τω Βαγιώ για βάγια

και τη μεγάλη τη Λαμπρή για το Χριστοσανέστη».

-----------------------------------------------

«Με γέλασαν τα πουλιά»

«Με γέλασαν τα πουλιά, της άνοιξης τ’ αηδόνια

Με γέλασαν κι μου ‘πανε, πως φέτος δεν πεθαίνω.

Φκιάχνω το σπίτι μου, ψηλά-ψηλά κι ανωγιασμένο

Κι ακόμα δεν το πόφκιαξα, βγαίνω στο παραθύρι

Βλέπω τον χάρο να ‘ρχεται, στους κάμπους καβαλάρης.

Μαύρος είν’ μαύρα φορά, μαύρο κι τ’ άλογο του.

Ζυγώνω κι τον αρωτώ, γλυκά τον κουβεντιάζω:

– Ασε με χάρε μ’ άσε με, ακόμα για να ζήσω

Εχω γυναίκα κι πίδια, πού να τα παρατήσω

Το Σάββατο για να λουστώ, την Κυριακή ν’ αλλάξω

και τη Δευτέρα το πρωί, θα έρθω μοναχός μου.

– Μένα μ’ έστειλε ο Θεός, να πάρω την ψυχή σου.

– Τάξε του χάρου τάξε του, μεταξωτό μαντίλι.

Για να μ’ αφήνει να ‘ρχομαι, πολλές φορές το χρόνο

Του Χριστού για ....

ΤΟ ΥΦΑΝΤΟ ΤΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΜΑΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ

Αναδημοσίευση από: http://oikologein.blogspot.gr/2017/03/blog-post_23.html#more

του Γιάννη Ζήβα

Αυτές  τις  μέρες  συμπληρώθηκαν   πέντε  χρόνια  από  τον  θάνατο  μιάς  ανεπανάληπτης  φωνής, της  αρχόντισσας  της  δημοτικής μας  μουσικής, Δόμνας  Σαμίου (1928-2012). Τα  παιδικά  της  χρόνια  τα  πέρασε  στην  Καισαριανή, αφού  εκεί  είχε  εγκατασταθεί  η  οικογένειά  της  μετά  την  Μικρασιατική  Καταστροφή. Ο  πατέρας  της  είχε  χαθεί  στον  μεγάλο  χαλασμό  της  κοινωνικής  αυτής  καταστροφής, αλλά  μετά  από  μερικά  χρόνια  αυτός  μπόρεσε  και  βρήκε  την  οικογένειά  του  στον  μεγάλο  προσφυγικό  συνοικισμό  της  Καισαριανής.

Η  Δόμνα  από  την  μικρή  της  ηλικία  μαγευόταν  από  την  βυζαντινή  μουσική  και  γι' αυτό  συνήθιζε  να  ψάλλει  στον  ενοριακό  της  ναό. Ο  πλούτος  της  βυζαντινής  μουσικής  ήταν  γι' αυτήν  ένας  μεγάλος  θησαυρός, τον  οποίο  μελέτησε  κοντά  στον  ακαταπόνητο  δάσκαλο  Σίμωνα  Καρρά. Όμως  εκείνη  άνοιξε  τα  φτερά  της  για  τον  απέραντο  ορίζοντα  της  δημοτικής  μας  μουσικής  και  αναμφίβολα  δικαιώθηκε. Ήδη  κατά  τις  δεκαετίες  '50 , '60 και  '70, όργωσε  όλα  τα  μήκη  και  πλάτη  του  ζώντος  ελληνισμού  και  με  ένα  μεγάλο  μαγνητόφωνο  ...

Ο Ελληνικός Δεκαπενταύγουστος της Πανσελήνου και της Παναγιάς

«Μακρινή Μητέρα  *  Ρόδο μου Αμάραντο»

«Του Αυγούστου το φεγγάρι ήλιος της ημέρας μοιάζει»,  λέει ο λαός με τη μοναδική σοφία του. Το φεγγάρι του Αυγούστου, το μεγαλύτερο και το λαμπερότερο φεγγάρι η διάσημη Πανσέληνος έχει όχι μόνο θαυμαστές και υμνητές τους ποιητές και τους καλλιτέχνες των χρωμάτων αλλά και λάτρεις.

Είναι η κυρά της μιας και μοναδικής ελληνικής αυγουστιάτικης νύχτας, της πιο όμορφης από τις πανέμορφες χρυσοφόρες νύχτες του ελληνικού καλοκαιριού. Και δεν είναι διόλου τυχαίος ο συνδυασμός της Πανσελήνου  με τον Δεκαπενταύγουστο, τον εορτασμό Κοίμησης της Θεοτόκου  O ειδωλολατρικός κόσμος συναντιέται, ταυτίζεται, όχι τυχαία, και συνεορτάζει άτυπα με τον Ορθόδοξο Ελληνισμό. Η ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη καταυγάζεται από αυτό ακριβώς, το «ορθόδοξο» Ελληνικό Φως.

Ο Αύγουστος είναι ο μήνας της Παναγιάς. Ο  Δεκαπενταύγουστος, o εορτασμός της Κοίμησής της  αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα του εκκλησιαστικού έτους για τον Ορθόδοξο Ελληνισμό. Η Παναγία είναι προστάτιδα και βοηθός όλων των πονεμένων. Είναι η πονετική, η σπλαχνική μητέρα όλων μας. Μέσα του καθένας μας έχει κρυμμένο ένα εικόνισμά της και προσεύχεται στην Παναγία, όταν βρίσκεται σε δύσκολη θέση και χρειάζεται τη βοήθειά της. Είναι η Οδηγήτρια, η Δέσποινα του κόσμου. Είναι το σύμβολο της θηλυκής αγίας θειότητας, η Πάναγνη, η Πάνσεπτη, η Θεομήτωρ! Πηγή έμπνευσης ποιητών και καλλιτεχνών, ζωγράφων και γλυπτών.

Είτε φανερά είτε ...

Το Κρητικό Μαχαίρι

Το Κρητικό μαχαίρι, αχώριστος σύντροφος κάθε Κρητικού παλιότερα, το πήραν μαζί τους οι Κρητικοί παντού όπου και αν πήγαν είτε ως ταξιδιώτες, είτε ως μετανάστες, όταν σε δύσκολες εποχές ορισμένοι απ' αυτούς αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν το όμορφο νησί τους.

Μπορεί να το συναντήσει κανείς εκτός από την Κρήτη και την υπόλοιπη Ελλάδα στα πέρατα του κόσμου. Από την Αίγυπτο μέχρι τη Ρωσία και από τις ΗΠΑ και τον Καναδά μέχρι την Αυστραλία, είτε σε σπίτια Κρητικών περήφανο οικογενειακό κειμήλιο, είτε σε καταστήματα μεταχειρισμένων ειδών και παλαιοπωλεία σκονισμένο και χωρίς ταυτότητα, ανάμεσα σ' ένα σωρό ετερόκλητα αντικείμενα να περιμένει τον άνθρωπο που θα τ' αναγνωρίσει και θα τ' αποκτήσει, καταβάλλοντας ως αντίτιμο κάποιο χρηματικό ποσό.

Καθένα απ' αυτά κρύβει μία ....

Αμόλα καλούμπα !!!

 « …Όποιος δεν έπαιξε ποτέ του χαρταετό, δεν κοίταξε όσο χρειάζεται ψηλά. 

Όποιος δεν ένοιωσε την αντίσταση του μεγάλου σπάγκου,

δεν εκατάλαβε ...

Oι Απόκριες και τα... μυστήρια!

Οι τρανές, κατά παρήχηση της Τυρινής ή Τυροφάγου Κυριακής. Για την προέλευση των Απόκρεω έχει χυθεί πολύ μελάνι στο παρελθόν. Ιδιαίτερα περί τα τέλη του 19ου αιώνα, όταν αρχίζουν οι εκδηλώσεις να παίρνουν τη μορφή καρνάβαλου στην Αθήνα κι αργότερα σ΄ άλλα αστικά κέντρα.

Απαυδισμένος από τα πιθανά και απίθανα που γράφονταν τότε, κάποιος λόγιος δεν αντέχει κι αναφωνεί: «Αποκριά είναι η γιορτή, που η αρχή της χρονολογείται από τη γέννηση της τρέλας... Η τρέλα, πάλι, είναι αχρονολόγητος...». Μια από τις τελευταίες «τρέλες» στον χώρο της παρα-λαογραφίας θέλει το Καρναβάλι να είναι ένα καθαρόαιμο αρχαιοελληνικό έθιμο. Κάθε χρόνο, οι σχετικές «θεωρίες» αναπαράγονται και βρίσκουν φιλόξενη στέγη, ιδίως στο Διαδίκτυο.

Ιδού μερικές ευφάνταστες, όσο και τ' αποκριάτικα ξεφαντώματα:

• Το Καρναβάλι προέρχεται από τ' αρχαία Κάρνεια (λατρευτικές εκδηλώσεις για τον Απόλλωνα) και το ρήμα βαλλίζω (χοροπηδώ). Μόνο που οι γιορτές εκείνες δεν ήταν ετήσιες (γίνονταν κάθε 4 χρόνια), δεν είχαν σχέση με τη διαδοχή των εποχών (χειμώνας-άνοιξη) και όλοι συμφωνούν ότι διαρκούσαν εννιά μέρες από τα τέλη του Αυγούστου.

• Η λέξη παραπέμπει στον πηδηχτό χορό των Σατύρων, που είναι μεταμφιεσμένοι ως τράγοι. Ετσι, Καρναβάλι σημαίνει βαλλισμός των κάρνων. Κάρνος κατά τον λεξικογράφο Ησύχιο είναι φθειρ (ψείρα), βόσκημα, πρόβατο. Ετσι, οι τράγοι, που είναι τα βοσκήματα, βαλλίζουν, δηλαδή χοροπηδούν. Οι «οπαδοί» της συγκεκριμένης δεν μπαίνουν στον κόπο να πουν πώς είναι δυνατόν μια σπανιότατη λέξη (κάρνος) να έγινε «παγκόσμια», χωρίς να υπάρχει αντίστοιχη στην ελληνική γλώσσα...

• Ο όρος προέρχεται από το λατινικό carrus navalis (ναυτικό αμαξάκι) και παραπέμπει σ' αρχαίες διονυσιακές τελετές. Επειδή ο Διόνυσος μεταφερόταν με τροχοφόρο πλοιάριο στ' Ανθεστήρια (δρώμενα και γιορτές στην αρχαία Αθήνα για την εναλλαγή χειμώνα και άνοιξης). Παλιότερα η «ιδέα» αυτή ήταν ...

Των φρονίμων τα παιδιά πριν ¨διψάσουν¨ καζανεύουν !!!

Πριν αρχίσει η μνημονιακή ρακοαπαγόρευση αποφασίσαμε να εκδράμουμε άρον άρον  στο καζάνι φίλου - αδερφού κρητικού για να προμηθευτούμε τα απαραίτητα για το χειμώνα ρακο-ιχνοστοιχεία.

Χρησιμοποιώντας όλα τα είδη των ΜΜΜ φτάσαμε στο RAKI – LABORATORY !!!

Όπως αποτυπώνεται στην αρχική φώτο θυμίζει κάτι από το CERN, λίγο πιο μικρό βέβαια, με μοναδική διαφορά την επιτάχυνση ρακονετρονίων και όχι απλών νετρονίων.

Φίλοι αναγνώστες ακολουθεί φωτορεπορτάζ της αξέχαστης βραδιάς γιατί ακόμη δεν έχουμε συνέλθει από το πιοτό και το φαί για να πληκτρολογήσουμε σε κείμενο αυτά που βιώσαμε!!!

Αφού είχαν γίνει όλες οι ...

Παξιμάδι – Ντάκος το ψωμί των φτωχών

Μάθετε να ζυμώνετε  γιατί το χειμώνα που κοντοζυγώνει τα μετεκλογικά …μερομήνια προβλέπουν κοινωνικές θύελλες !!!

Η ιστορία και η ετυμολογία μιας λέξης μας βοηθά να κατανοήσουμε καλύτερα παρελθόντα, τρέχοντα και μελλούμενα.

Ας γνωρίσουμε λοιπόν τη προέλευση της λέξης ¨παξιμάδι¨ .

Από την αρχαιότητα, οι φτωχές κοινωνικές τάξεις δεν έτρωγαν, πάντα, το πολυπόθητο ψωμί αλλά βολεύονταν, συνήθως, με την πιο φτηνή εκδοχή του, τα "κρίθινα" ή τις "κριθαρίδες" (άρτος με κριθάλευρο).

Η αρχική ονομασία του παξιμαδιού ήταν «Διπυρίτης Άρτος», γιατί έμπαινε δυο φορές στην πυρά (φούρνο). Με αυτή την ονομασία αρχαίοι συγγραφείς, αναφέρονται σε γαστρονομικού περιεχομένου συγγράμματα.

Τον 1ο αιώνα μ.Χ, ο Λόγιος Παξαμάς ή Πάξαμος από τη Βοιωτία πρότεινε να ψήνεται δύο φορές ο άρτος (άρτος διπυρίτης), ώστε να αποβάλλει όλο το νερό και να επιτευχθεί η μακροχρόνια ...

Δεκαπενταύγουστο, το Πάσχα του καλοκαιριού!

Σ' αμέτρητες εκκλησίες και μοναστήρια χτυπούνε οι καμπάνες και ψέλνουνε οι ψαλτάδες. Τα πιο πολλά είναι στης Παναγίας τ' όνομα, και πανηγυρίζουνε σήμερα την Κοίμηση της Θεοτόκου. Μα αυτή δεν είναι γιορτή θανάτου, είναι γιορτή χαράς και θρίαμβος, γιατί αυτή που κοιμήθηκε είναι η Μητέρα της Ζωής, όπως λέγει εκείνο το θεσπέσιο δοξαστικό πού λένε σήμερα στη Λειτουργία: «Τη αθανάτω σου κοιμήσει Θεοτόκε μήτηρ της ζωής, νεφέλαι τους αποστόλους αιθέριους διήρπαζον και κοσμικώς διεσπαρμένους, ομοχώρους παρέστησαν τω αχράντω σου σώματι, ο και κηδεύσαντες σεπτώς, την φωνήν του Γαβριήλ μελωδούντες ανεβόων.

Σήμερα όλη η Ελλάδα μοσχοβολά από το ευωδέστατο σκήνωμα της Παναγίας, που είναι η μητέρα των ορφανεμένων, η ελπίδα των απελπισμένων, η χαρά των θλιμμένων, το ραβδί των τυφλών, η ...

Τα έθιμα του Αγίου Πνεύματος

Η ελληνική παράδοση είναι πλούσια σε πολλά μέρη της χώρας, όπου αναβιώνουν έθιμα αιώνων . Η γιορτή του Αγίου Πνεύματος, συνοδεύεται από πανηγύρια σε πολλές περιοχές, όπου αναβιώνουν τοπικά έθιμα .

Στον Βώλακα Δράμας, την παραμονή της γιορτής δύο παλικάρια, το ένα από τη μεριά του χωριού και το άλλο από την άλλη (από τον πάνω μαχαλά και τον κάτω μαχαλά όπως λένε), ξεκινάνε το απόγευμα και κάνουνε τον περίγυρο του χωριού έχοντας σαν τελικό προορισμό τους το εκκλησάκι του Αγίου Πνεύματος που βρίσκεται στο Φαλακρό. Με τον περίγυρο αυτό θέλουν να λάβει υπόψη του το Άγιο Πνεύμα ολόκληρο το χωριό και τα χωράφια τους, να τους φωτίσει και να τους βοηθήσει σε δύσκολες καταστάσεις.

Οι γυναίκες κρατούν στα χέρια τους τα "δάκρυα της Παναγίας" (ένα φυτό της περιοχής - με αυτό στολίζουν και τον Επιτάφιο το Πάσχα). Τα παλικάρια τα ονόμαζαν «συνουργίες» γιατί γύριζαν τα σύνορα. Το πρωί που φθάνουν στο εκκλησάκι του Αγίου Πνεύματος τους περιμένει ο παπάς καθώς και πολλοί άλλοι προσφέροντας τους ούζο και μεζέ. Ο παπάς τους μυρώνει και ξεκινάει τη λειτουργία στο εκκλησάκι. Στη συνέχεια παίρνουν όλοι αγιασμό. Πολλοί είναι ταγμένοι στο Άγιο Πνεύμα και έτσι πάνε αποβραδίς και ετοιμάζουν το γνωστό «κουρμπάνι». Μετά το φαγητό στήνεται ένας μεγάλος χορός που κρατάει μέχρι το μεσημέρι.

Στη Σμίξη Γρεβενών, οι γυναίκες ...

Ω Τριάς Θεέ μου, Πατήρ Υιός και Πνεύμα, ελέησον τον κόσμον.

Έχουμε ανάγκη και πρέπει να βγούμε από ένα γενικό σκοτάδι που χαρακτηρίζει αυτούς τους δύσκολους καιρούς.

Δεν είναι εύκολο.

Τα θαύματα όμως τα κάνουμε εμείς οι ίδιοι.

Η Ανάσταση του Κυρίου να αναστήσει την Ελλάδα μας.

Να αναστήσει τους αποκαρδιωμένους Έλληνες.

Να ξαναβρούν το χαμόγελο και την ελπίδα.

Μακάρι στη ζωή μας να μη συναντούσαμε κανένα Γολγοθά…

Αλλά αν είναι αναπόφευκτο, εύχομαι κάθε Γολγοθάς να συνοδεύεται και από μία Ανάσταση.

Καλή Ανάσταση στη σκέψη, στη ...

Μεγάλη Πέμπτη, πριν 50 χρόνια, σε ένα Κρητικό χωριό.

Του συνεργάτη: SADOLOS

Σύντεκνε οντε ήμουνα μικιός κάθε Μ. Πέμπτη, μαζί με άλλο ένα χωριανάκι μου, ελέγαμε τα κάλαντα και μαζώναμε αυγά!!

Πρωί πρωί εξεκινούσαμε.

Ο ένας κρατούσε ένα σταυρό με ένα στεφάνι ,ο άλλος το καλάθι και εγυρίζαμε στα σπίτια και λέγαμε το ¨Σήμερα μαύρος ουρανός….¨.

Αλλά το χωριό μας ήτανε μικιό και τα αυγά λίγα. Εμολέρναμε λοιπόν μέσα από τα βουνά, όι από τον αμαξωτό, και στρατάκι στρατάκι επηγαίναμε και σε ένα άλλο πιο μικιό χωριό 5-6 χιλιόμετρα μακριά.

Εκειά είχανε πολλές όρνιθες και κούβες (γαλοπούλες). Μας εδίνανε οι ανθρώποι πολλά αυγά, αλλά να το ¨ομολογήσωμεν άλλωστε ¨, όπως λέει και ο άλλος σύντεκνος, αν δεν εγεμίζαμε το καλαθάκι εμπαίναμε κατσά - κατσά (κρυφά) και σε κανένα κούμο (κοτέτσι) και παίρναμε τα υπόλοιπα …. χωρίς να λέμε τα κάλαντα.

Καταλαβαίνεις,  μετά γλακούσαμε για να εξαφανισθούμε!!

Σύντεκνε εμείς εκεινιά την εποχή από ...

Τα Ελληνικά Έθιμα του Πάσχα.

Πρόκειται για τη μεγαλύτερη θρησκευτική γιορτή του Χριστιανισμού, σίγουρα του έτους στην Ελλάδα, καθώς μνημονεύει όχι μόνο τον θάνατο του Χριστού αλλά κυρίως την Ανάσταση –το απόλυτο σύμβολο της αναγέννησης, της μετάβασης από τον θάνατο στη ζωή, της ελπίδας. Μέχρι το Πάσχα, όμως, διαβαίνουμε μία περίοδο γεμάτη ενδιαφέροντα έθιμα και παραδόσεις, τις οποίες αξίζει να θυμόμαστε όχι απαραίτητα για να αποδεικνύουμε την πίστη μας, αλλά επειδή πραγματικά αποτελούν ένα ευτυχές διάλειμμα από την καθημερινότητα και συμβάλουν στην ανάγκη μας να νιώθουμε ότι κάπου ανήκουμε, ότι μοιραζόμαστε κάποιες κοινές αξίες. Άλλωστε, η περίοδος αυτή είναι και αγαπημένη των παιδιών που την περιμένουν πώς και πώς αφού σχεδόν κάθε μέρα τα περιμένει κάτι καινούργιο.

Η βδομάδα των Παθών είναι η Μεγάλη Βδομάδα γιατί μεγάλα είναι κι αυτά που θα συμβούν. Στην ...

Περίεργα Πασχαλινά έθιμα στην Ευρώπη.

Μπορεί στην Ελλάδα το Πάσχα να σημαίνει ανάσταση του Θεανθρώπου και... λουκούλλεια γεύματα με ψητό κατσίκι στη σούβλα, κόκκινα αβγά και χορό, αλλά σε ορισμένες γωνίες του πλανήτη οι παραδόσεις του Πάσχα δεν είναι τόσο ευχάριστες για μερικούς ανθρώπους...

Τσεχία- Ουγγαρία-Σλοβακία: Το «ξύλο» είναι... υγεία.

Ένα από τα πιο περίεργα έθιμα του Πάσχα συμβαίνει στην Τσεχία, την Ουγγαρία και την Σλοβακία. Η παράδοση προστάζει οι άνδρες να μαστιγώνουν τις γυναίκες τους την Μεγάλη Δευτέρα. Αφού βρέξουν τις γυναίκες τους, έπειτα τις μαστιγώνουν με χειροποίητα μαστίγια, φτιαγμένα από ιτιά και διακοσμημένα με κορδέλες στα άκρα τους. Το μαστίγωμα έχει συμβολική σημασία. Σύμφωνα με τον θρύλο οι γυναίκες μαστιγώνονται από τους συζύγους τους, ώστε να διατηρούν την ομορφιά και την υγεία τους την επόμενη χρονιά. Η ομορφιά θέλει θυσίες!!

Φιλανδία- βγήκαν έξω οι δαίμονες.....  

Σαρακοστή μάλλον με ευρώ, αλλά η ¨Ανάσταση¨ αναβάλλεται επ' αόριστον !!!

Σαρακοστιανό σάντουιτς της Καθαρής Δευτέρας

Τι έγινε αδέρφια στο Eurogroup???

Μας θώπευσαν στα οπίσθια ή λάθος καταλάβαμε ???

Θα σκίσουμε τα μνημόνια ή μήπως το πρόγραμμα της Θεσσαλονίκης???

Θολό τοπίο, δύσκολες απαντήσεις ...

Όμως, ας διατηρήσουμε την ψυχραιμία μας αυτό το εορταστικό τριήμερο και ας μιλήσουμε καλύτερα, για την πλούσια παράδοσή μας.

Η ιστορία της λαγάνας

Το παραδοσιακό  έθιμο της λαγάνας παίζει  πρωταγωνιστικό ρόλο στο νηστίσιμο τραπέζι της Καθαρής Δευτέρας. Με αφορμή λοιπόν αυτή την ιδιαίτερη μέρα ας γνωρίσουμε αναλυτικότερα την ιστορία της, που χάνεται στους αιώνες.

Για την ...

Δώστε πίσω τη ρακή μας !!!!!!!!

Οι Φασίστες και οι Ναζί μέχρι και τη ρακή μας ήπιανε την κατοχή !!!

¨20/5/1943

Πρόεδρον Μέσσα Μουλιανών

 Αύριον το πρωϊ εις τας 8 π.μ. δέον όπως έχητε συλέξη παρά των κατόχων της ρακής το ποσόν των 135 οκάδων το ανείκον εις τα στρατεύματα κατοχής και θέλει παραλάβη τούτο ο επιτετραμένος αξιωματικός .¨

Τα Μέσα Μουλιανά είναι ...

Κάλαντα - Χριστούγεννα - Παράδοση

Λίγα λόγια για τον πίνακα της αρχικής φωτο:

Πίνακας που ζωγράφισε το 1872 ο Νικηφόρος Λύτρας αποτυπώνοντας μια ομάδα παιδιών διαφόρων εθνικοτήτων να λένε τα χριστουγεννιάτικα κάλαντα.

Αρκούσε αυτό το έργο για να αποδοθεί στον κορυφαίο Έλληνα καλλιτέχνη ο τίτλος «ο ζωγράφος των Χριστουγέννων».

Το έργο αυτό θεωρείται ως η κορυφαία στιγμή στην ηθογραφική ζωγραφική της Ελλάδας. Είναι προφανές ότι ξεπερνά την απλή απεικόνιση ενός εθίμου, έχει προκαλέσει πολλές συζητήσεις για τους συμβολισμούς του. Ενδιαφέρουσα η ανάλυση της επιμελήτριας της Εθνικής Πινακοθήκης, Μαριλένας Κασιμάτη:

“Τα ποιητικότατα Κάλαντα διαφεύγουν με την εσωτερικότητα και την επινόηση του χρόνου στην ελληνικότατη ηθογραφική αυτή σκηνή, από κάθε κοινοτοπία. Τα σύμβολα που εισάγει, χωρίς τυμπανοκρουσίες -το μαρμάρινο θωράκιο της Νίκης, που δένει το σανδάλι της, αλλά ειρωνικά σχεδόν, βαλμένο δίπλα σε μια χορταρένια σκούπα, το γυάλινο ποτήρι με το νερό, που παραπέμπει στην κάθαρση που έρχεται από τα Ελληνόπουλα, που δεν εμφανίζονται ως γραφικά δείγματα μιας γνωστής τυπολογίας φορεσιών, το ξερό, άνυδρο δέντρο που δηλώνει την υφέρπουσα φτώχεια στο πρόσωπο της σκοτεινής μορφής, που μόλις φαίνεται πίσω από τον τοίχο”.

…………………………………………………………………………………

Η λέξη κάλαντα προέρχεται από τη λατινική «calenda», που σημαίνει αρχή του μήνα, τραγουδιόνταν στην αρχή του μήνα, ενώ διαμορφώθηκε από το ελληνικό ρήμα καλώ.

Η ιστορία τους συνδέεται με την Αρχαία Ελλάδα. Έχουν βρεθεί αρχαία γραπτά κομμάτια παρόμοια με τα σημερινά κάλαντα (Ειρεσιώνη στην αρχαιότητα).

Τα παιδιά της εποχής εκείνης κρατούσαν ομοίωμα καραβιού που παρίστανε τον ερχομό του θεού Διόνυσου. Άλλοτε κρατούσαν κλαδί ελιάς ή δάφνης στολισμένο με καρπούς και άσπρο μαλλί (η λεγόμενη ειρεσιώνη, από το έριο = μαλλί), γύριζαν και τραγουδούσαν και τους έδιναν δώρα. Στις κλωστές έδεναν τις προσφορές των νοικοκύρηδων.

Το τραγούδι της Ειρεσιώνης της εποχής του Ομήρου, συναντάμε ...

Νοέμβριος, αρχίζει το ράβδισμα (λιομάζωμα)

Ευτυχές φέτος κλίβαζαν οι ελιές χοντρό

Καρπό γεμάτες
Κι ο νοικοκύρης κοκορεύεται, χύνουν
Οι ελιές στο νου του,
Τα πλήθια ενός του τρίζουν λιοτριβειά,
Τα στάματα τρουλιάζουν,
Κυλάει στις σκάφες το αγουρόλαδο
Κι ο λιόζουμος αχνίζει
Και τα βαθιά λαδογναλακοπούν
Αραδιαστά πιθάρια

(Νίκος Καζαντζάκης, «Οδύσσεια» Δ’ 187-191)

Διαβάστε πιο κάτω την περιγραφή μιας τυπικής  ημέρας λιομαζώματος πριν πολλά χρόνια, όταν τα κατσούνια και οι ντέμπλες τέτοια εποχή … έπαιρναν φωτιά,  έτσι όπως την περιγράφει ο Μπάμπης  Δερμιτζάκης στο βιβλίο του "Το χωριό μου: Από την αυτοκατανάλωση στην αγορά".

¨Το μεγαλύτερο κόστος στην ελαιοπαραγωγή είναι το λιομά­ζωμα. Αυτό αρχίζει κατά τα μέσα του Νοεμβρίου από τις «λιγαρές», τα λιόδεντρα δηλαδή που έχουν λίγες ελιές. Αυτές, σαν λίγες που είναι, ωριμάζουν γρήγορα και πρέπει να μαζευτούν έγκαιρα πριν πέσουν κάτω. Οι «φορτωμένες» μπορούν να περιμέ­νουν, μια και οι ελιές τους είναι ακόμη άγουρες, με το χαρακτη­ριστικό πράσινο χρώμα.

Μια τυπική μέρα λιομαζώματος, απ' αυτές που έζησα μικρό παιδί, είναι η παρακάτω.

"Ξεκινάμε πρωί πρωί με τους γονείς μου για το χωράφι, έχοντας το γάιδαρο φορτωμένο με τις "ανάπλες" και τα "πανιά", δηλαδή άσπρα σεντόνια, το σκαμνί ,αν πηγαίνουμε για πρώτη φορά σ' αυτό το χωράφι, κάμποσους  "φάρδους", σακιά δηλαδή, τις  "κατσούνες" (τα ραβδιά με το γαντζωτό άκρο με τα οποία ραβδίζουμε τις ελιές),το φαγητό και τα πιατικά με τα μαχαιροπήρουνα σε μια τσάντα, το λαΐνι γεμάτο νερό, και ίσως ένα παγούρι κρασί.

Φτάνουμε στο χωράφι, ξεφορτώνουμε και δένουμε το γάιδαρο σε μιαν άκρη να τρώει, αφού του βγάλουμε το σωμάρι. Είναι δεμένος με αλυσίδα, στην άκρη της οποίας είναι το "τζένιο", ένα χοντρό ....